(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Химия сериясы, 2025)
Осы зерттеуде алғаш рет орман топырағына полимерлер мен интерполиэлектролиттік комплекстің (ИПЭК) ену тереңдігін және олардың шайылуға төзімділігін зерттеу үшін флуоресцентті таңбаланған хитозан мен полиакрил қышқылының (ПАҚ) үлгілері синтезделді. Флуоресцентті таңбаланған полимерлер мен ИПЭК синтезі флуоресцеин изотиоцианаты (FITC) және флуоресцеинамин (FA) қолданылған ерітінділерді араластыру әдісімен жүргізілді. Синтезделген өнімдердің құрамын анықтау және құрылымын зерттеу үшін ИК-спектроскопия әдісі қолданылды. Алынған ИПЭК-тің оңтайлы мольдік құрамы [Хитозан]:[ПАҚ] = [1:9] екені гравиметриялық әдіспен расталды. Реовискозиметриялық әдіспен хитозанның псевдопластикалық ағым қасиеті, ал ПАҚ пен ИПЭК-тің дилатантты ағым қасиеті анықталды. Зертханалық модельдік тәжірибелер жағдайында топырақ-полимер құрылымдарының механикалық беріктігі мен эрозияға қарсы тұрақтылығы зерттелді. Топырақты ИПЭК-пен өңдеу нәтижесінде топырақ бетінде қорғаныс қабілеті бар топырақ-полимерлі қабықша түзіліп, жел эрозиясына төзімділікті 93%-ға дейін, ал су эрозиясына – 90%-ға дейін арттырды және топырақ бөлшектерінің механикалық беріктігін 13 есеге ұлғайтты. Зерттеу нәтижелері ИПЭК-тің жеке полимерлерге қарағанда шайылуға жоғары төзімділігін растайды, сондықтан бұл оны эрозия жағдайында топырақты құрылымдау және тұрақтандыру үшін қолдануына тәжірбиелік маңызы зор.